Abolicja PIP to roczny okres ochronny z art. 16 ustawy z 11 marca 2026 r. reformującej Państwową Inspekcję Pracy. Firma, która przed 8 lipca 2026 r. zawarła umowę B2B, zlecenie lub inną umowę cywilnoprawną w warunkach stosunku pracy i do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie zawrze z tą osobą umowę o pracę, nie odpowiada za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Abolicja wyłącza tylko tę jedną odpowiedzialność. Nie zawiera żadnych rozwiązań dotyczących składek, podatków ani roszczeń samego zatrudnionego.
Co dokładnie mówi art. 16
Przepis jest krótki i warto znać go w brzmieniu z Dziennika Ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473): „Podmiot, który przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub na rzecz którego osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem, mimo że stosunek ten spełnia wszystkie cechy stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 (…), i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę, nie podlega odpowiedzialności określonej w art. 281 § 1 pkt 1 (…)”.
Z tego brzmienia wynika pięć warunków. Umowa cywilnoprawna została zawarta przed 8 lipca 2026 r. albo praca jest świadczona bez umowy. Relacja ma wszystkie cechy stosunku pracy: osobiste wykonywanie pracy pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego, za wynagrodzeniem. Firma działa dobrowolnie. Stan zgodny z prawem przywraca przez zawarcie umowy o pracę. Robi to w ciągu 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie. Ustawa obowiązuje od 8 lipca 2026 r., więc okres ochronny kończy się 8 lipca 2027 r. Tę datę wskazuje również Okręgowy Inspektorat Pracy w Białymstoku. Nie warto jednak planować podpisania umów na ostatni dzień.
Kogo abolicja chroni
Art. 16 posługuje się szerokim pojęciem „podmiotu” i obejmuje zarówno umowy cywilnoprawne, jak i świadczenie pracy za wynagrodzeniem bez żadnej umowy. Pasuje to do rozszerzonego zakresu kontroli: po reformie PIP może sprawdzać także przedsiębiorców, którzy nie zatrudniają nikogo na umowę o pracę, a korzystają z pracy osób na B2B lub zleceniach.
Abolicja nie obejmuje umów zawartych 8 lipca 2026 r. lub później. Jeżeli firma po tej dacie podpisała nowy kontrakt B2B z osobą, która w praktyce pracuje jak etatowiec, art. 16 nie ma do niego zastosowania, niezależnie od tego, ile czasu zostało do lipca 2027 r.
Przed czym chroni: grzywna z art. 281 § 1 pkt 1 KP
Art. 281 § 1 pkt 1 KP przewiduje karę dla tego, kto, będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu, zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 powinna być zawarta umowa o pracę. Od 8 lipca 2026 r. grozi za to grzywna od 2000 do 60 000 zł, wcześniej od 1000 do 30 000 zł. Inspektor pracy może też nałożyć mandat, po reformie do 5000 zł, a w razie recydywy do 10 000 zł. Główny Inspektor Pracy zapowiadał, że jeśli kontrola zakończy się decyzją stwierdzającą stosunek pracy, grzywna będzie wymierzana niejako automatycznie.
W internecie często pojawia się kwota 90 000 zł. Dotyczy ona innych wykroczeń, związanych z zatrudnianiem osób wpisanych do Krajowego Rejestru Zadłużonych jako dłużnicy alimentacyjni, na przykład niepotwierdzenia takiej osobie umowy o pracę na piśmie przed dopuszczeniem do pracy. Za samo zawarcie umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę górną granicą jest 60 000 zł.
Czego abolicja nie obejmuje
Art. 16 wyłącza wyłącznie odpowiedzialność z art. 281 § 1 pkt 1 KP. Nie dotyczy innych wykroczeń przeciwko prawom pracownika i nie zawiera żadnej regulacji dotyczącej skutków finansowych okresu, w którym praca była świadczona na B2B lub zleceniu.
Po pierwsze, składki. Jeżeli współpraca była w rzeczywistości stosunkiem pracy, ZUS zachowuje własne uprawnienia do jej oceny i rozliczenia składek za przeszłość. Abolicja ich nie ogranicza. Po drugie, podatek. Przy etacie firma jest płatnikiem zaliczek na PIT, a ewentualne rozliczenia za wcześniejszy okres pozostają poza zakresem art. 16. Ta sama ustawa zmieniła zresztą Ordynację podatkową: przekazanie do sądu odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy albo wniesienie przez niego powództwa o ustalenie stosunku pracy sprawia, że bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Po trzecie, roszczenia samego zatrudnionego. Osoba, która pracowała w warunkach etatu, może w sądzie pracy dochodzić ustalenia stosunku pracy za przeszłość oraz świadczeń, na przykład ekwiwalentu za niewykorzystany urlop albo wynagrodzenia za nadgodziny. Roszczenia te przedawniają się co do zasady po trzech latach od wymagalności.
Abolicja zdejmuje więc z firmy ryzyko grzywny z art. 281 § 1 pkt 1 KP, ale nie zamyka rozliczeń za przeszłość. Przy większej liczbie kontraktów warto ocenić tę ekspozycję razem z doradcą podatkowym, zanim zapadną decyzje o kolejności przekształceń.
Czy z abolicji można skorzystać, gdy kontrola PIP już trwa?
Tak, według stanowiska PIP. Główny Inspektor Pracy wyjaśniał, że na abolicję nie jest za późno nawet po rozpoczęciu kontroli, także po wydaniu przez inspektora polecenia, jeśli firma sama przekwalifikuje kontrakt w umowę o pracę. Inaczej wygląda sytuacja, w której umowa o pracę powstaje dopiero z mocy decyzji okręgowego inspektora pracy: trudno wtedy mówić o dobrowolnym doprowadzeniu do stanu zgodnego z prawem.
Jak w praktyce „dobrowolnie doprowadzić do stanu zgodnego z prawem”
Art. 16 wskazuje jeden sposób: zawarcie umowy o pracę. Przeredagowanie kontraktu B2B, dopisanie klauzul o samodzielności wykonawcy czy zebranie od współpracowników oświadczeń, że wolą B2B, nie spełnia tego warunku. PIP zapowiadała zresztą, że takie dokumenty nie będą miały znaczenia, jeśli faktyczne warunki pracy odpowiadają etatowi.
Przykład: firma marketingowa od trzech lat współpracuje na B2B z graficzką, która pracuje w biurze w stałych godzinach, wykonuje zadania zlecane przez dyrektora kreatywnego i zgłasza przełożonemu urlop. Aby skorzystać z abolicji, firma zawiera z nią umowę o pracę przed 8 lipca 2027 r., na piśmie i przed dopuszczeniem do pracy na nowych zasadach, a następnie przeprowadza standardowe czynności jak przy każdym nowym pracowniku, w tym badania wstępne, szkolenie BHP i zgłoszenie do ubezpieczeń. Wynagrodzenie trzeba ustalić od nowa, bo kwota z faktury nie przekłada się wprost na pensję brutto: zmieniają się podatek i składki po obu stronach.
Umowa o pracę wymaga zgody obu stron. Jeżeli współpracownik woli zostać na B2B, jego wola nie zmienia oceny prawnej, bo o charakterze relacji decydują faktyczne warunki pracy. Pozostaje wtedy realna zmiana sposobu współpracy na samodzielny, co nie jest już drogą z art. 16 i wymaga indywidualnej analizy prawnej.
Audyt portfela B2B przed 8 lipca 2027 r.
Czas działa na niekorzyść firm, które czekają. Szef PIP zapowiedział w rozmowie z PAP, że od 1 stycznia 2027 r. kontrole będą bardziej celowane dzięki wymianie danych z ZUS i KAS. Rozsądny audyt można przeprowadzić w kilku krokach:
- Zrób listę wszystkich umów cywilnoprawnych z osobami fizycznymi z datą zawarcia; zaznacz te sprzed 8 lipca 2026 r.
- Dla każdej relacji ustal faktyczny sposób pracy: godziny, miejsce, przełożonego, zastępstwo, sprzęt, ryzyko.
- Podziel umowy na trzy grupy: wyraźny etat, przypadki graniczne, rzeczywista samodzielność.
- Dla grupy pierwszej zaplanuj zawarcie umów o pracę z zapasem przed 8 lipca 2027 r.
- Przypadki graniczne przeanalizuj z prawnikiem; rozważ wniosek o interpretację indywidualną do Głównego Inspektora Pracy.
- Oszacuj ekspozycję składkową i podatkową za przeszłość, której abolicja nie obejmuje.
- Udokumentuj podjęte decyzje i ich podstawy na wypadek kontroli.
Interpretacja indywidualna kosztuje 40 zł za każdy opisany stan faktyczny, jest wydawana w ciągu 30 dni od złożenia kompletnego wniosku i wiąże organy PIP. Firma, która się do niej zastosuje, nie może zostać ukarana w tym zakresie. Wniosek musi jednak opisywać rzeczywiste warunki współpracy, a interpretacji nie wydaje się w zakresie, który jest już przedmiotem toczącego się postępowania administracyjnego PIP lub ZUS.
Przy kilkudziesięciu kontraktach najwięcej czasu zajmuje pierwsza selekcja. VAI Legal analizuje umowę B2B pod kątem cech stosunku pracy z art. 22 § 1 KP i wskazuje postanowienia, które wymagają uwagi, dzięki czemu prawnik może skupić się na przypadkach granicznych. Szczegółowe kryteria omawiamy w artykule o teście B2B, a przebieg kontroli i decyzji opisujemy w tekście o reformie PIP 2026.